TÜRK ANAYASA HUKUKU SİTESİ [www.anayasa.gen.tr]

İÇİNDEKİLER

Birinci Kısım
ANAYASA HUKUKUNUN GENEL ESASLARI

Bölüm 1
anayasa hukukunun Bİlgİ Kaynakları

I. Anayasalar............................................................................................................................... 1

II. Anayasa Mahkemesi Kararları............................................................................................... 3

III. Bilimsel Eserler..................................................................................................................... 3

IV. Kaynak Tarama..................................................................................................................... 5

Bölüm 2
anayasa hukuku Kavramı

1. “Anayasa” Terimi................................................................................................................... 7

2. “Anayasa Hukuku” Terimi..................................................................................................... 7

3. Anayasa Hukukunun Tanımı.................................................................................................. 8

4. Anayasa Hukukunun Konusu................................................................................................. 8

5. Anayasa Hukuku ile Diğer Hukuk Dalları Arasındaki İlişki................................................... 8

6. Hukukun Diğer Dallarının Anayasallaşması........................................................................... 9

7. Anayasa Hukukunun Kısımları............................................................................................. 10

Bölüm 3
Anayasa Kavramı

I. Anayasa Kavramının Tanımı................................................................................................. 13

II. Anayasa Türleri.................................................................................................................... 14

A. Yazılı Anayasa-Yazısız Anayasa Ayrımı....................................................................... 15

1. Yazılı Anayasa........................................................................................................... 15

2. Yazısız Anayasa......................................................................................................... 15

B. Yumuşak Anayasa-Katı Anayasa Ayrımı...................................................................... 16

1. Yumuşak Anayasa...................................................................................................... 16

2. Katı Anayasa.............................................................................................................. 16

III. Anayasacılık Hareketleri..................................................................................................... 18

Bölüm 4
Kanunların anayasaya UygunluK denetİmİ: anayasa Yargısı

A. Anayasa Yargısı Modelleri............................................................................................. 21

1. Amerikan Modeli....................................................................................................... 21

2. Avrupa Modeli........................................................................................................... 22

B. Anayasaya Uygunluk Denetiminin Türleri..................................................................... 24

1. A Priori Denetim........................................................................................................ 24

2. A Posteriori Denetim.................................................................................................. 25

C. Anayasaya Uygunluk Denetiminin Yolları..................................................................... 25

1. Soyut Norm Denetimi (İptal Davası)......................................................................... 25

2. Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu).......................................................................... 26

3. Bireylerin Başvurusu Üzerine Denetim (Anayasa Şikayeti)...................................... 26

D. Anayasaya Uygunluk Denetiminin Sonuçları................................................................. 27

Bölüm 5
Kurucu İktİdar

I. Aslî Kurucu İktidar................................................................................................................ 29

A. Aslî Kurucu İktidarın Ortaya Çıkış Halleri.................................................................... 30

B. Aslî Kurucu İktidarın Sahibi........................................................................................... 31

C. Aslî Kurucu İktidarın Özellikleri.................................................................................... 31

D. Aslî Kurucu İktidarın Biçimleri: Anayasa Yapma Usûlleri............................................ 32

1. Monokratik Usûller.................................................................................................... 32

2. Demokratik Usûller.................................................................................................... 34

II. Tali Kurucu İktidar............................................................................................................... 35

A. Tali Kurucu İktidarın Gerekliliği..................................................................................... 36

B. Tali Kurucu İktidarın Özellikleri..................................................................................... 36

C. Tali Kurucu İktidarın Sahibi............................................................................................ 38

D. Tali Kurucu İktidarın Biçimleri: Anayasayı Değiştirme Usûlleri................................... 38

Bölüm 6
Devlet kavramı

I. Devletin Unsurları: Millet, Ülke, Egemenlik......................................................................... 42

A. İnsan Topluluğu: Millet.................................................................................................. 43

1. Objektif Millet Anlayışı............................................................................................. 44

2. Sübjektif Millet Anlayışı............................................................................................ 45

B. Devletin Toprak Unsuru: Ülke....................................................................................... 46

C. Devletin İktidar Unsuru: Egemenlik................................................................................ 48

1. Egemenliğin Değişik Anlamları................................................................................... 49

2. Egemenlik Teorileri..................................................................................................... 50

a) Teokratik Egemenlik Teorileri............................................................................... 50

b) Demokratik Egemenlik Teorileri........................................................................... 51

II. Devletin Kökeni Hakkında Teoriler..................................................................................... 52

1. Aile Teorisi...................................................................................................................... 53

2. Biyolojik Teori................................................................................................................ 53

3. Kuvvet ve Mücadele Teorisi........................................................................................... 54

4. Ekonomik Teori: Marksizm............................................................................................ 54

5. Devletin Kaynağını İnsan Aklına ve İradesine Dayandıran Teori: Sosyal Sözleşme Teorisi 56

Bölüm 7
Devlet şekİllerİ I:  monarşİ ve cumhurİyet

I. Monarşi................................................................................................................................. 60

A. Saltanat Haklarının Sınırlanmasına Göre Monarşi Çeşitleri............................................ 61

1. Mutlak Monarşi......................................................................................................... 61

2. Meşrutî Monarşi........................................................................................................ 61

B. Hükümdarın Tahta Geçiş Biçimine Göre Monarşi Çeşitleri........................................... 62

1. İrsî Monarşiler............................................................................................................ 62

2. Seçimli Monarşiler...................................................................................................... 63

III. Cumhuriyet......................................................................................................................... 64

1. Dar Anlamda Tanım: Cumhuriyet Monarşinin Tersidir............................................ 64

2. Geniş Anlamda Tanım: “Cumhuriyet = Demokrasi”................................................. 65

Bölüm 8
devlet şekİllerİ II:  Ünİter Devlet-Bİleşik Devlet

I. Üniter Devlet......................................................................................................................... 67

A. Tanım.............................................................................................................................. 68

B. Üniter Devletin Çeşitleri................................................................................................. 69

1. Merkezî Üniter Devlet............................................................................................... 69

2. Adem-i Merkezî Üniter Devlet.................................................................................. 70

II. Bileşik Devlet....................................................................................................................... 70

A. Devlet Birlikleri.............................................................................................................. 71

1. Şahsî Birlik................................................................................................................. 71

2. Hakikî Birlik............................................................................................................... 72

B. Devlet Toplulukları......................................................................................................... 72

1. Konfederasyon........................................................................................................... 72

2. Federasyon (Federal Devlet)...................................................................................... 74

a) Tanım.................................................................................................................... 74

b) Federalizmin Özellikleri........................................................................................ 75

d) Federal Devletlerin Kurulması.............................................................................. 79

Bölüm 9
hükûmet sİstemlerİ

Kuvvetler Ayrılığı Teorisi......................................................................................................... 82

Hükûmet Sistemlerinin Tasnifi................................................................................................. 84

I. Kuvvetler Birliği Sistemleri.................................................................................................... 85

A. Yürütme Organında Birleşme.......................................................................................... 85

1. Mutlak Monarşi......................................................................................................... 85

2. Diktatörlük................................................................................................................. 86

B. Yasama Organında Birleşme: Meclis Hükümeti.............................................................. 87

II. Kuvvetler Ayrılığı Sistemleri................................................................................................ 91

A. Sert Kuvvetler Ayrılığı: Başkanlık Sistemi..................................................................... 91

1. Aslî Özellikler............................................................................................................ 92

2. Tali Özellikler............................................................................................................. 93

3. Başkanlık Sisteminde Yasama ve Yürütme Arasında Karşılıklı Etkileşim Araçları.... 94

4. Değerlendirme: Başkanlık Sisteminin Güçlü ve Zayıf Yanları.................................... 96

5. Yarı-Başkanlık Sistemi............................................................................................... 99

B. Yumuşak Kuvvetler Ayrılığı: Parlâmenter Sistem........................................................ 100

1. Aslî Özellikler.......................................................................................................... 100

2. Tali Özellikler........................................................................................................... 103

3. Karşılıklı Etkileşim Araçları..................................................................................... 104

4. Değerlendirme: Parlâmenter Sistemin Güçlü ve Zayıf Yanları................................. 105

6. Rasyonelleştirilmiş Parlâmentarizm......................................................................... 108

Bölüm 10
Demokrasİ

I. Demokrasi Teorileri............................................................................................................. 112

A. Normatif Demokrasi Teorisi......................................................................................... 112

B. Ampirik Demokrasi Teorisi.......................................................................................... 113

II. Egemenliğin Kullanılması Bakımından  Demokrasi Tipleri................................................ 115

A. Doğrudan Demokrasi.................................................................................................... 115

B. Temsilî Demokrasi........................................................................................................ 117

D. Yarı-Doğrudan Demokrasi............................................................................................ 120

1. Referandum............................................................................................................... 120

2. Halk Vetosu............................................................................................................... 122

3. Halk Teşebbüsü.......................................................................................................... 123

4. Temsilcilerin Azli...................................................................................................... 123

Bölüm 11
Seçİmler

I. Oy Hakkı............................................................................................................................. 127

A. Oy Hakkının Şartları..................................................................................................... 127

B. Oy Hakkının İlkeleri..................................................................................................... 129

II. Seçim Sistemleri.................................................................................................................. 133

A. Çoğunluk Sistemi.......................................................................................................... 134

1. Tek-Turlu Çoğunluk Sistemi.................................................................................... 134

a) Tek-İsimli Tek-Turlu Çoğunluk Sistemi................................................................ 134

b) Listeli Tek-Turlu Çoğunluk Sistemi...................................................................... 135

2. İki-Turlu Çoğunluk Sistemi...................................................................................... 136

a) Tek-İsimli İki-Turlu Çoğunluk Sistemi.................................................................. 136

b) Listeli İki-Turlu Çoğunluk Sistemi........................................................................ 137

B. Nispî Temsil Sistemi..................................................................................................... 137

1. Ulusal Düzeyde Nispî Temsil.................................................................................. 138

2. Seçim Çevresi Düzeyinde Nispî Temsil................................................................... 139

a) En Büyük Artık Usûlü........................................................................................... 139

b) En Kuvvetli Ortalama Usûlü................................................................................. 140

c) Millî Bakiye (Ulusal Artık) Sistemi....................................................................... 140

d) d’Hondt Usûlü...................................................................................................... 141

- Nispî Temsil Sisteminde Liste Çeşitleri..................................................................... 142

- Nispî Temsil Sisteminde Seçim Barajları................................................................... 142

Karma Sistemler........................................................................................................... 143

Seçim Sistemlerinin Değerlendirilmesi.......................................................................... 143

Bölüm 12
Temel Hak ve Hürriyetler

I. Kavramlar............................................................................................................................ 146

II. Temel Hak ve Hürriyetler Konusundaki Anlayışlar.......................................................... 148

III. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınıflandırılması: Jellinek’in Üçlüsü..................................... 149

IV. Temel Hak ve Hürriyetlerin sınırlandırılması.................................................................... 151

V. Temel Hak ve Hürriyetlerin Kullanılmasında sistemler..................................................... 153

VI. Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması........................................................................... 155

A. İç Koruma..................................................................................................................... 155

B. Uluslararası Koruma..................................................................................................... 156

İkinci Kısım
Türk ANAYASA HUKUKU

Bölüm 13
Osmanlı anayasal Gelİşmelerİ

I. Sened-i İttifak (1808)........................................................................................................... 161

II. Tanzimat Fermanı (1839)................................................................................................... 163

III. Islahat Fermanı (1856)...................................................................................................... 164

IV. Kanun-u Esasî: Birinci Meşrutiyet (1876)....................................................................... 165

A. Temel İlkeler................................................................................................................. 166

B. Temel Hak ve Hürriyetler............................................................................................... 166

C. Devletin Temel Organları............................................................................................... 167

V. 1909 Kanun-u Esasî Değişiklikleri (İkinci Meşrutiyet)..................................................... 169

- Osmanlı Anayasal Gelişmeleri Hakkında Genel Bir Değerlendirme................................ 172

Bölüm 14
cumhurİyet Dönemİ anayasal Gelİşmelerİ

I. 1921 Anayasası................................................................................................................... 175

II. 1924 Anayasası.................................................................................................................. 179

III. 1961 Anayasası................................................................................................................. 184

A. Olaylar........................................................................................................................... 184

B. 1961 Anayasasının Hükümleri........................................................................................ 186

C. 1961 Anayasasının Uygulanması..................................................................................... 188

IV. 1982 Anayasasının Hazırlanması...................................................................................... 190

1961 ve 1982 Anayasalarının Hazırlanışları Bakımından Karşılaştırılması........................... 191

1982 Anayasasının Başlıca Özellikleri................................................................................. 192

Bölüm 15
Temel İlkeler

I. Cumhuriyetçilik İlkesi......................................................................................................... 196

II. Üniter Devlet İlkesi............................................................................................................ 197

III. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi................................................................................ 198

IV. Atatürk Milliyetçiliğine Bağlı Devlet................................................................................ 199

V. Demokratik Devlet İlkesi................................................................................................... 201

VI. Lâik Devlet İlkesi.............................................................................................................. 203

VII. Sosyal Devlet İlkesi......................................................................................................... 207

VIII. Hukuk Devleti................................................................................................................ 209

IX. Eşitlik İlkesi...................................................................................................................... 212

X. Başlangıçta Belirtilen Temel İlkeler.................................................................................... 213

Bölüm 16
Temel Hak ve Hürrİyetler

I. 1982 Anayasasının Temel Hak ve Hürriyetler Sınıflandırması........................................... 216

II. 1982 Anayasasının Temel Hak ve Hürriyetler Konusundaki Temel Yaklaşımı................. 218

III. Olağan Dönemlerde Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması Sistemi...................... 220

IV. Olağanüstü Hâl Rejimlerinde Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlandırılması Sistemi........ 224

Bölüm 17
TBMM Üyelerİnİn Seçİmİ

A. Milletvekili Seçilme Yeterliliği........................................................................................... 230

B. Seçimlerin Başlangıcı.......................................................................................................... 231

C. Seçimlerin Geriye Bırakılması............................................................................................ 233

D. Ara Seçimler....................................................................................................................... 233

E. Seçimlerin Genel Yönetim ve Denetimi.............................................................................. 233

F. Seçmen Olabilmenin Şartları (Seçme Yeterliliği)................................................................. 233

G. Seçim İlkeleri...................................................................................................................... 234

H. Seçim Çevreleri................................................................................................................... 235

I. Adaylık................................................................................................................................ 236

J. Seçim Sistemi....................................................................................................................... 236

Bölüm 18
TBMM Üyelerİnİn Hukukî Statüsü

I. Milletvekilliği Sıfatının Kazanılması.................................................................................... 238

II. Milletvekilliğinin Sona Ermesi............................................................................................ 238

III. Milletvekilliğinin Düşmesi................................................................................................ 239

IV. Milletin Temsili İlkesi....................................................................................................... 241

V. Andiçme............................................................................................................................. 241

VI. Milletvekilliğiyle Bağdaşmayan İşler................................................................................ 241

VII. Yasama Bağışıklıkları....................................................................................................... 242

A. Yasama Sorumsuzluğu.................................................................................................. 242

B. Yasama Dokunulmazlığı................................................................................................ 244

VIII. Milletvekillerinin Malî Statüsü...................................................................................... 247

Bölüm 19
TBMM'nİn İç Yapısı ve Çalışma Düzenİ

I. İçtüzük................................................................................................................................. 248

II. TBMM'nin İç Yapısı......................................................................................................... 249

1. Başkanlık Divanı ............................................................................................................ 249

2.  Siyasî Parti Grupları ...................................................................................................... 251

3. Danışma Kurulu............................................................................................................... 251

4. Komisyonlar................................................................................................................... 251

III. TBMM'nin Çalışma Düzeni............................................................................................. 252

1. TBMM’nin Toplanması ve Tatili .................................................................................. 252

2. Toplantı Yetersayısı ...................................................................................................... 253 

3. Karar Yetersayısı............................................................................................................ 253

4. Oylama Usûlleri.............................................................................................................. 254

Bölüm 20
TBMM'nİn Görev ve Yetkİlerİ

Yasama Yetkisinin Özellikleri................................................................................................. 256

1. Yasama Yetkisinin Genelliği.......................................................................................... 256

2. Yasama Yetkisinin Aslîliği............................................................................................. 256

3. Yasama Yetkisinin Devredilmezliği............................................................................... 257

I. Kanun Koymak................................................................................................................... 258

A. Öneri............................................................................................................................. 258

B. Görüşme........................................................................................................................ 259

C. Kabul............................................................................................................................. 260

D. Yayım........................................................................................................................... 260

E. Kanunların Yürürlüğe Girmesi....................................................................................... 261

II. Hükûmeti Denetlemek........................................................................................................ 261

A. Soru............................................................................................................................... 261

B. Genel Görüşme............................................................................................................. 262

C. Meclis Araştırması........................................................................................................ 263

D. Meclis Soruşturması..................................................................................................... 264

E. Gensoru......................................................................................................................... 266

III. Bakanlar Kuruluna Kanun Hükmünde Kararname Çıkarma Yetkisi Vermek.................... 268

IV. Bütçe ve Kesin Hesap Kanun Tasarılarını Görüşmek ve Kabul Etmek............................ 268

V. Para Basılmasına Karar Vermek......................................................................................... 270

VI. Savaş İlânına Karar Vermek.............................................................................................. 270

VII. Milletlerarası Andlaşmaların Onaylanmasını Uygun Bulmak......................................... 271

1. Onaylanması İçin Kanunla Uygun Bulunması Gereken Andlaşmalar................................. 271

2. Onaylanması İçin Kanunla Uygun Bulunmaları Gerekmeyen Andlaşmalar........................ 273

VIII. Genel ve Özel Af İlânına Karar Vermek......................................................................... 274

IX. Ölüm Cezalarının Yerine Getirilmesine Karar Vermek..................................................... 275

X. TBMM’nin Diğer Görev ve Yetkileri................................................................................ 276

Bölüm 21
Cumhurbaşkanı

I. Cumhurbaşkanının Seçimi.................................................................................................... 280

II. Cumhurbaşkanlığı Görevini Sona Erdiren Haller................................................................ 281

III. Cumhurbaşkanına Vekâlet................................................................................................. 281

IV. Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri.............................................................................. 282

1. Cumhurbaşkanının Yasama ile İlgili Görev ve Yetkileri................................................. 282

2. Cumhurbaşkanının Yürütme ile İlgili Görev ve Yetkileri............................................... 283

3. Cumhurbaşkanının Yargı ile İlgili Olan Görev ve Yetkileri............................................ 283

- Cumhurbaşkanının Tek Başına Yapacağı İşlemler Sorunu.................................................. 284

- Cumhurbaşkanı Kararnameleri İmzalamak Zorunda mıdır?................................................ 286

V. Cumhurbaşkanının Sorumluluğu ve Sorumsuzluğu............................................................ 287

A. Cumhurbaşkanının Siyasî Sorumsuzluğu...................................................................... 287

B. Cumhurbaşkanının Cezaî Sorumluluğu......................................................................... 288

1. Cumhurbaşkanının Kişisel Suçlarından Dolayı Cezaî  Sorumluluğu............................... 288

2. Cumhurbaşkanının Göreviyle İlgili Suçlarından Dolayı Cezaî  Sorumluluğu.................. 289

C. Cumhurbaşkanının Hukukî Sorumluluğu...................................................................... 290

1. Göreviyle İlgili Eylem ve İşlemlerinden Dolayı Hukukî Sorumluluğu........................... 290

2. Kişisel Eylem ve İşlemlerinden Dolayı Hukukî Sorumluluğu........................................ 290

VI. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği................................................................................. 291

VII. Devlet Denetleme Kurulu................................................................................................ 291

Bölüm 22
Bakanlar Kurulu  (başbakan ve bakanlar)

I. Bakanlar Kurulu................................................................................................................... 293

A. Bakanlar Kurulunun Kuruluşu...................................................................................... 293

B. Bakanlar Kurulunun Görevinin Sona Ermesi................................................................ 294

C. Bakanlar Kurulunun Görev ve Yetkileri........................................................................ 296

D. Bakanlar Kurulunun Sorumluluğu................................................................................. 297

E. Geçici Bakanlar Kurulu................................................................................................. 298

II. Başbakan............................................................................................................................ 299

III. Bakanlar............................................................................................................................ 300

A. Bakanların Göreve Atanması........................................................................................ 300

B. Bakanların Görevlerinin Sona Ermesi............................................................................ 301

C. Bakanların Görev ve Yetkileri....................................................................................... 301

D. Bakanların Sorumlulukları............................................................................................. 302

1. Siyasî Sorumluluk..................................................................................................... 302

2. Cezaî Sorumluluk..................................................................................................... 303

a) Bakanların Kişisel Suçlarından Dolayı Cezaî Sorumluluğu...................................... 303

b) Bakanların Görevleriyle İlgili Suçlarından Dolayı Cezaî  Sorumluluğu.................... 303

3. Bakanların Hukukî Sorumluluğu............................................................................... 304

a) Bakanların Kişisel Eylem ve İşlemlerinden Kaynaklanan Hukukî Sorumluluğu....... 304

b) Bakanların Görevleriyle İlgili İşlemlerinden Dolayı Hukukî Sorumluluğu............... 305

Bölüm 23
yürütme organının  düzenleyİcİ İşlemlerİ

Yürütme Organının Düzenleyici İşlem Yapma Yetkisinin Niteliği......................................... 307

1. Kanuna Dayanma: Düzenleyici İşlem Yapma Yetkisinin “Secundum Legem” Niteliği... 307

2. Kanuna Aykırı Olmama: Düzenleyici İşlem Yapma Yetkisinin “İntra Legem” Niteliği.. 308

Yürütme Organının Düzenleme Alanı..................................................................................... 309

I. Kanun Hükmünde Kararname............................................................................................. 310

A. Olağan Dönem Kanun Hükmünde Kararnameleri......................................................... 310

1. Yetki Unsuru............................................................................................................ 310

2. Konu Unsuru............................................................................................................ 311

B. Olağanüstü Hâl veya Sıkıyönetim Kanun Hükmünde Kararnameleri........................... 313

1. Yetki Unsuru............................................................................................................ 313

2. Konu......................................................................................................................... 314

3. Usûl ve Şekil Unsuru................................................................................................ 314

4. Denetim Unsuru....................................................................................................... 315

5. Diğer Unsurlar.......................................................................................................... 316

II. Tüzük................................................................................................................................. 317

III. Yönetmelik........................................................................................................................ 318

IV. Yürütme Organının Diğer Düzenleyici İşlemleri: “Adsız Düzenleyici İşlemler”.............. 320

Bölüm 24
Olağanüstü Yönetİm usûllerİ

I. Olağanüstü Hâl.................................................................................................................... 323

A. Olağanüstü Hâl İlân Kararı........................................................................................... 323

B. Olağanüstü Hâl İlânının Sonuçları................................................................................. 325

C. Olağanüstü Hâlin Uygulanması..................................................................................... 327

D. Olağanüstü Hâlin Sona Ermesi...................................................................................... 327

II. Sıkıyönetim........................................................................................................................ 327

A. Sıkıyönetim İlân Kararı................................................................................................. 327

B. Sıkıyönetim İlânının Sonuçları...................................................................................... 329

B. Sıkıyönetimin Uygulanması.......................................................................................... 330

D. Sıkıyönetim Halinin Sona Ermesi................................................................................. 330

Bölüm 25
Yargı Organı 

Yargı Yetkisinin Tanımı ve Özellikleri.................................................................................... 332

I. Türkiye’de Yargı Kolları...................................................................................................... 333

A. Anayasa Yargısı............................................................................................................ 334

B. Adlî Yargı...................................................................................................................... 335

C. İdarî Yargı...................................................................................................................... 335

D. Askerî Ceza Yargısı...................................................................................................... 337

E. Askerî İdarî Yargı: Askerî Yüksek İdare Mahkemesi.................................................... 338

F. Uyuşmazlık Yargısı: Uyuşmazlık mahkemesi............................................................... 339

G. Hesap Yargısı: Sayıştay................................................................................................ 339

II. Yargı Organına Hâkim Olan Temel İlkeler.......................................................................... 340

A. Hakimlerin Bağımsızlığı İlkesi...................................................................................... 341

B. Hâkimlik Teminatı........................................................................................................ 342

C. Hâkimlerin Özlük İşleri: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu..................................... 344

Bölüm 26
anayasa Yargısı

I. Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu (Üyeler)........................................................................ 347

II. Anayasa Mahkemesinin Görev ve Yetkileri....................................................................... 348

III. Anayasa Mahkemesinin Denetimine Tâbi Normlar.......................................................... 349

IV. Anayasa Mahkemesinin Denetimine Tâbi Olmayan Normlar ve İşlemler........................ 350

V. Anayasa Mahkemesinin Denetiminin Kapsamı................................................................. 352

A. Şekil Bakımından Denetim............................................................................................. 352

B. Esas Bakımından Denetim.............................................................................................. 353

VI. Anayasaya Uygunluk Denetimi Şekilleri (Denetim Yolları)............................................. 354

A. Soyut Norm Denetimi (İptal Davası).............................................................................. 354

B. Somut Norm Denetimi (İtiraz Yolu)............................................................................... 355

VII. Anayasa Mahkemesi Kararları........................................................................................ 357

VIII. Anayasa Mahkemesinin Çalışma ve Yargılama Usûlü................................................... 359

Bölüm 27
Anayasanın Değİştİrİlmesİ

I. Teklif................................................................................................................................... 362

II. Görüşme............................................................................................................................. 363

III. Karar................................................................................................................................. 364

IV. Onay................................................................................................................................. 365

- Halkoylaması.................................................................................................................... 367

- Anayasa Değişikliği Sürecinde Cumhurbaşkanının Yetkileri............................................... 369

- Anayasa Değişikliklerinin Yargısal Denetimi Sorunu......................................................... 370

Bibliyografya.......................................................................................................................... 373

İndeks ..................................................................................................................................... 380

Yazarın Özgeçmişi ve Yayın Listesi....................................................................................... 383

Tablolar Listesi

Tablo 6.1: Hobbes, Locke ve Rousseau Arasında Karşılaştırma............................................. 58

Tablo 7.1: Kralların Listesi...................................................................................................... 62

Tablo 8.1: Federasyon ile Konfederasyon Arasındaki Farklar................................................ 75

Tablo 8.2: Federal Devlet ile Üniter Devlet Arasındaki Farklar.............................................. 75

Tablo 9.1: Başkanlık Sistemi- Parlâmenter Sistem Karşılaştırması........................................ 105

Tablo 9.2: Avrupa Parlâmenter Demokrasilerinde Hükûmetlerin Ortalama Ömrü................ 106

Tablo 9.3: Değerlendirme: Başkanlık ve Parlâmenter Sistemin Güçle ve Zayıf Yanları......... 108

Tablo 23.1: Kanun, KHK, Tüzük  ve Yönetmelik Karşılaştırması........................................ 320

Tablo 25.1: Türkiye’de Yargı Kolları

Şemalar Listesi

Şema 2.1: Anayasa Hukukunun Konusu.................................................................................. 8

Şema 2.2: Anayasa Hukukunun Kısımları.............................................................................. 11

Şema 5.1: Devlet İktidarları..................................................................................................... 29

Şema 6.1: Egemenliğin Değişik Anlamları............................................................................... 50

Şema 6.2: Egemenlik Teorileri................................................................................................. 52

Şema 8.1: Devlet Şekilleri........................................................................................................ 67

Şema 9.1: Kuvvetler Birliği ve Ayrılığına Göre Hükûmet Sistemleri...................................... 85

Şema 10.1: Egemenliğin Kullanılması Bakımından Demokrasi Tipleri.................................. 115

Şema 10.2: Referandum Çeşitleri.......................................................................................... 121

Şema 11.1: Seçim Sistemleri.................................................................................................. 134

Şema 11.2: Seçim Sistemlerinin Değerlendirilmesi................................................................ 144

Şema 16.1: Temel Hak ve Hürriyetler Sınırlandırılması Şartları............................................ 227

Şema 21.1: Cumhurbaşkanının Sorumluluğu ........................................................................ 287

Şema 22.1: Bakanların Sorumlulukları................................................................................... 302

Şema 27.1: Anayasa Değişikliği Usûlü ................................................................................. 365

Kutular Listesi

Kutu 2.1: Örnek Anayasa Mahkemesi Kararları....................................................................... 9

Kutu 3.1: Normlar Hiyerarşisi................................................................................................. 14

Kutu 4.1: Anayasa Yargısı....................................................................................................... 20

Kutu 4.2: Anayasa Mahkemesi .............................................................................................. 20

Kutu 4.3: Anayasa Yargısının Önkoşulları.............................................................................. 21

Kutu 4.4: Anayasa Yargısının Meşruluğu Sorunu................................................................... 21

Kutu 4.5: Marburuy v. Madison Kararı................................................................................... 22

Kutu 5.1: Devrim ve Hükûmet Darbesi................................................................................... 30

Kutu 5.2: Anayasayı İlga ve Devrimlerin Etkisiyle Anayasasızlaştırma................................. 30

Kutu 5.3: 1814 Charte’ı........................................................................................................... 33

Kutu 5.4: Kurucu Referandumdan Bir Sapma: Kurucu Plebisit.............................................. 35

Kutu 5.5: Jefferson’un Yeni Kuşaklar Teorisi......................................................................... 36

Kutu 5.6: Anayasaüstülük ve Anayasa Normları Arasında Hiyerarşi Tezleri........................ 37

Kutu 6.1: Polis, Civitas, Res publica, İmperium, Regnum, Terra, Citta, Bourg, vs................ 42

Kutu 6.2: Devlet...................................................................................................................... 43

Kutu 6.3: Milliyetler Prensibi.................................................................................................. 46

Kutu 6.4: Self-Determinasyon Hakkı...................................................................................... 46

Kutu 6.5: Devletin Ülkesinin Bütünlüğü İlkesi........................................................................ 47

Kutu  6.6: Devletin Kişiliği İlkesi............................................................................................ 48

Kutu 6.7: Devletin Devamlılığı İlkesi....................................................................................... 50

Kutu 6.8: Oppenheimer........................................................................................................... 54

Kutu 6.9: Materyalizm-İdealizm; Diyalektik-Metafizik......................................................... 55

Kutu 6.10: Maksizmin Uygulaması......................................................................................... 55

Kutu 7.1: Monarşi, Krallık, Hükümdar, Kral, vs..................................................................... 61

Kutu 7.2: İnterregnum Yasağı.................................................................................................. 63

Kutu 7.3: Niyabet.................................................................................................................... 63

Kutu 7.4: Monarşilerin Değeri................................................................................................. 63

Kutu 7.5: Cumhuriyet, Res Publica......................................................................................... 64

Kutu 8.1: Avrupa Birliği: Konfederasyon mu, Federasyon mu?............................................. 73

Kutu 8.2: Korporatif Federalizm............................................................................................. 79

Kutu 8.3:  Bölgesel Devlet....................................................................................................... 79

Kutu 9.1: İmpeachment Örnekleri............................................................................................ 95

Kutu  9.2: Parlâmenter Sistemlerde Bakanlar Kuruluna Hâkim Olan İlkeler......................... 102 

Kutu 9.3: Rasyonelleştirilmiş Parlamentarizmin Araçlarından Örnekler............................... 109

Kutu 10.1: Çoğunlukçu Demokrasi Anlayışı......................................................................... 114

Kutu 10.2: Çoğulcu Demokrasi Anlayışı............................................................................... 114

Kutu 10.3: “İnternet Demokrasisi”: İnternet, Doğrudan Demokrasiyi Mümkün Kılabilir mi?. 116

Kutu 11.1: “Gerrymandaring”............................................................................................. 133

Kutu 11.2: Nispî Temsilin Diğer Formülleri.......................................................................... 141

Kutu 12.1: Kavramlar (İnsan Hakları, Kamu Hürriyetleri, Vatandaş Hakları, vs)................. 147

Kutu 12.2: Marksist Özgürlük Anlayışı................................................................................ 149

Kutu 12.3: Hürriyetlerin Bütünlüğü (Monizmi).................................................................... 150

Kutu 12.4: Birinci-İkinci-Üçüncü Kuşak Haklar................................................................... 150

Kutu 12.5: Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlılığı (Anayasal Sınırlar ve Objektif Sınırlar)... 152

Kutu 12.6: Temel Hak ve Hürriyetler Arasında Hiyerarşi Var mıdır? .................................. 155

Kutu 13.1: Sened-i İttifak...................................................................................................... 162

Kutu 13.2: Tanzimat Fermanı ............................................................................................... 163

Kutu 13.3: Islahat Fermanı ................................................................................................... 165

Kutu 13.4: Kanun-u Esasî ..................................................................................................... 166

Kutu 14.1: 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu ......................................................................... 176

Kutu 14.2: 1-2 Kasım 1922 Tarihli Heyet-i Umumiye Kararı.............................................. 177

Kutu 14.3: Teşkilât-ı Esasiye Kanununun Bazı Mevaddının Tavzihan Tadiline Dair Kanun 178

Kutu 14.4: 1924 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu ......................................................................... 180

Kutu 14.5: Madde 68............................................................................................................. 182

Kutu 14.6: “1945 Anayasası”................................................................................................ 184

Kutu 14.7: Millî Birlik Komitesi........................................................................................... 185

Kutu 14.8: Bir “Rapor”......................................................................................................... 185

Kutu 14.9: 1961 Anayasası .................................................................................................. 186

Kutu 14.10: 1 Numaralı Bildiri.............................................................................................. 190

Kutu 15.1: Terminoloji: Lâiklik, Laikçilik, Sekülarizm.......................................................... 203

Kutu 15.2: Nüfus Kanununun 43’üncü Maddesi ................................................................. 204

Kutu 15.3: 1975 Yunan Anayasası........................................................................................ 205

Kutu 15.4: Sosyal Devlete Yöneltilen Eleştiriler................................................................... 209

Kutu 15.5: Polis devleti Anlayışı........................................................................................... 209

Kutu 15.6: Hazine Teorisi..................................................................................................... 209

Kutu 16.1: İsimsiz Hürriyetler.............................................................................................. 218

Kutu 18.1: Milletvekilliği Andı.............................................................................................. 241

Kutu 18.2: Anayasa, m.83/1.................................................................................................. 242

Kutu 18.3: Anayasa, m.83/2-3............................................................................................... 244

Kutu 18.4: Anayasa, m.86..................................................................................................... 247

Kutu 21.1: Yürütme Organını Yapısı..................................................................................... 279

Kutu 21.2: Cumhurbaşkanının Andı...................................................................................... 281

Kutu 21.3: Anayasa, m.104/1................................................................................................ 282

Kutu 22.1: Anayasa, m.112................................................................................................... 300

Kutu 23.1: Anayasa, m.115................................................................................................... 317

Kutu 23.2: Anayasa, m.124................................................................................................... 318

Kutu 24.1: Bitlis İlinde Olağanüstü Hâl İlânına İlişkin TBMM Kararı ................................ 324

Kutu 25.1: Bağımsız İdarî Otoriteler .................................................................................... 333

Kutu 25.2: Anayasa, m.138................................................................................................... 341

Kutu 25.3: Anayasa, m.139................................................................................................... 342

Kutu 26.1: Anayasa Mahkemesi Üyeleri ............................................................................. 348

Copyright

c) Kemal Gözler. 2001-2004. Bu sayfaya izin almadan link verilebilir. Ancak, bu web sayfası, önceden izin almaksızın ne suretle olursa olsun, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, tekrar yayınlanamaz, dağıtılamaz, başka internet sitelerine metin olarak konulamaz. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 3.3.2004 tarih ve 5101sayılı kanunla değişik 71 ve 72’nci maddeleri, bir kitabı herhangi bir yöntemle (fotokopi dahil) çoğaltanları, dağıtanları, satanları, elinde bulunduranları, paraya çevrilmeksizin, 2 (iki) yıldan 4 (dört) yıla kadar hapis cezası veya 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla veya zararın ağırlığı dikkate alınarak bunların her ikisiyle birden cezalandırmaktadır.

Alıntılar (İktibas) Konusunda Açıklamalar

Bu kitaptan yapılacak alıntılarda (iktibaslarda) 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 35’inci maddesinde öngörülen şu şartlara uyulmalıdır: (1) İktibas, bir eserin “bazı cümle ve fıkralarının” bir başka esere alınmasıyla sınırlı olmalıdır (m.35/1). (2) İktibas, maksadın haklı göstereceği bir nispet dahilinde ve münderecatını aydınlatmak maksadıyla yapılmalıdır (m.35/3). (3) İktibas, belli olacak şekilde yapılmalıdır (m.35/5) [Bilimsel yazma kurallarına göre, aynen iktibasların tırnak içinde verilmesi ve iktibasın üç satırdan uzun olması durumunda iktibas edilen satırların girintili paragraf olarak dizilmesi gerekmektedir]. (4) İktibas ister aynen, ister mealen olsun, eserin ve eser sahibinin adı belirtilerek iktibasın kaynağı gösterilmelidir (m.35/5). (5) İktibas edilen kısmın alındığı yer belirtilmelidir (m.35/5).

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 21.2.2001 tarih ve 4630 sayılı kanunla değişik 71’inci maddesinin 4’üncü fıkrası, 35’inci maddeye aykırı olarak “kaynak göstermeyen veya yanlış yahut kifayetsiz veya aldatıcı kaynak” göstererek iktibas yapan kişileri, 4 (dört) yıldan 6 (altı) yıla kadar hapis ve 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırmaktadır.

Ayrıca Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 18 Şubat 1981 tarih ve E.1980/1, K.1981/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına göre kararına göre, “iktibas hususunda kullanılan eser sahibinin ve eserinin adı belirtilse bile eser sahibi, haksız rekabet hükümlerine dayanarak Borçlar Kanununun 49. maddesindeki koşulların gerçekleşmesi halinde manevi tazminat isteyebilir”.

Yukarıdaki şartlara uygun olarak alıntı yapılırken bu kitaba şu şekilde atıf yapılması önerilir:

Kemal Gözler, Anayasa Hukukuna Giriş: Genel Esaslar ve Türk Anaya Hukuku, Bursa,  Ekin Kitabevi Yayınları, 13. Baskı,  2008. (www.anayasa.gen.tr/ahg.htm; erişim tarihi)

Editör: Kemal Gözler

Ana Sayfa: www.anayasa.gen.tr

İlk Konuluş: 2001(uludag.edu.tr altında)

1 Nisan 2004 (anayasa.gen.tr altında)

PDF olarak konuluş:  12 Mart 2009

Son değişiklik: 18 Şubat 2010