TÜRK ANAYASA HUKUKU SİTESİ [www.anayasa.gen.tr]

CUMHURBAŞKANI - HÜKÛMET ÇATIŞMASI (Cumhurbaşkanı Kararnameleri İmzalamayı Reddedebilir mi?)
Kemal Gözler

Kemal Gözler, Cumhurbaşkanı - Hükûmet Çatışması: Cumhurbaşkanı Kararnameleri İmzalamayı Reddebilir mi?, Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, 2000,  VIII+80 s. (www.anayasa.gen.tr/catisma.htm; 3.5.2004)

ISBN: 975-7338-70-2

 

Yayınevi: Ekin Kitabevi

Burç Pasajı no: 27

Altıparmak - BURSA

Tel: (0224) 220 16 72

Fax: (0224) 223 04 37    

Sayın Cumhurbaşkanı, göreve geldiği 16 Mayıs 2000 tarihinden 30 Kasım 2000 tarihine kadar, 7 adet kanun hükmünde kararnameyi ve 8 adet müşterek kararnameyi imzalamayı reddetmiştir.

Demokratik mantık , sorumluluk ile yetkinin aynı elde toplanmasını öngörür. Bir kişi sorumsuzsa yetkisizdir de. Bir demokraside, bir kişi sorumluluk yüklenmedikçe, yetki sahibi de olamaz. Kararnameleri imzalamayı reddetme yetkisine sahip olduğunu ispatlamak için, sayın Cumhurbaşkanının, nasıl yetkili olduğunu değil, nasıl sorumlu olduğunu göstermesi gerekir.

Tabir caizse, demokratik mantık, davul ile tokmağın aynı elde bulunmasını gerektirir. Türk demokrasisinin davulunu, Bakanlar Kurulu sırtlamaktadır. O halde, tokmakta Bakanlar Kurulunun elinde olmalı, davulu o çalmalıdır. Sayın Cumhurbaşkanı, tokmağı ele geçirmeyi, davulu çalmayı arzu ediyorsa, bunun için önce davulu sırtlaması gerekir. Bir demokraside ise davulu sırtlamanın yolu seçimlerden geçer.

Devlet başkanı-hükûmet çatışması demokrasilerin ilkel bir problemidir. Batı demokrasilerinde bu çatışma, 1700-1800’lerde yaşanmış ve devlet başkanları lehine değil, parlâmento ve hükûmetler lehine çözümlenmiştir. İngiltere’de en son imza krizi 1707 yılında yaşanmıştır. Bu nedenle Türkiye’de 2000 yılında yaşadığımız Cumhurbaşkanı-Hükûmet çatışması tamamıyla anakroniktir.

Demokrasi , en basit tanımıyla, halkın, kendi seçtiği kişiler tarafından yönetilmesi demektir. Halk tarafından seçilmeyen bir cumhurbaşkanının, demokrasinin koşullarını yerine getirmesi mümkün değildir. Demokrasiye saygılı bir cumhurbaşkanının yapacağı tek şey, yetkisizliğini kabul ederek, demokrasiye hizmet etmektir. Şüphesiz bir insanın yetkisiz olmayı kabullenmesi zor bir şeydir. Ancak kimse cumhurbaşkanı olmaya mahkum değildir. Bu nedenle, yetkisiz olmayı kabullenemeyecek bir kişinin, parlâmenter demokrasiye sahip bir ülkede cumhurbaşkanı olmayı kabul etmesi bir çelişkidir. Bu çelişkiyi yaratan kişi, cumhurbaşkanlığı görevini kabul eden kişinin kendisi olduğuna göre, bu çelişkiyi çözmek de yine ona düşer. Böyle bir kişi, ya parlâmenter demokrasinin kurallarına uymalı, yani halkın temsilcileri karşısında boyun eğmeli, yahut istifa  etmelidir.

PLAN

Birinci Bölüm.- Teorik Çerçeve: Yürütme Organının Gerçek Başı Kimdir?

İkinci Bölüm.- Cumhurbaşkanı Kararnameleri İmzalamayı Reddetme Yetkisine Sahip midir?

Üçüncü Bölüm.- Cumhurbaşkanı Yetkilerini Tek Başına Kullanabilir mi?


Kitabın tam metnini HTML olarak okumak için burasını tıklayınız.

Kitabın tam metnini PDF olarak okumak için burasını tıklayınız.

 
İçindekiler

 

 

Giriş................................................................................................................... 1

 

Birinci Bölüm
Teorİk Çerçeve:  Yürütme organının
Gerçek Başı Kİmdİr?

I. Başkanlık Sistemlerinde Yürütme Organının Gerçek Başı Kimdir?................ 7

    A. Başkanlık Sistemlerinde Yürütme Organının Yapısı: “Tek-Başlılık”...... 7

    B. Başkanlık Sistemlerinde Yürütme Organının Gerçek Başı Başkandır...... 8

II. Parlâmenter Sistemlerde Yürütmenin Gerçek Başı Kimdir?.......................... 9

    A. Parlâmenter Sistemlerde Yürütme Organının Yapısı: “İki-Başlılık”........ 9

    B. İki-Başlılık Problemi ve Çözümü........................................................... 10

    C. Hangi Baş Etkisiz Bırakılmalı?.............................................................. 11

    D. Devlet Başkanlarının Varlık Nedeni Nedir?........................................... 13

    E. Parlâmenter Hükûmet Sistemlerinde Devlet Başkanının Fonksiyonu Nedir?            16

        1. Tevsik Etme Fonksiyonu.................................................................. 16

            a) Yasama İşlemlerini Tevsik Etme: Isdar........................................ 16

            b) Yürütme İşlemlerini Tevsik Etme: İmza...................................... 18

        2. Temsil, Gözetme, Uyarı, Hakemlik, vb. Fonksiyonları.................... 19

III. Türkiye’de Yürütme Organının Gerçek Başı Kimdir?............................... 20

 

İkinci Bölüm
Cumhurbaşkanı kararnamelerİ İmzalamayı Reddetme Yetkİsİne  Sahİp mİdİr?

I. Cumhurbaşkanının Cevabı............................................................................ 24

 Cumhurbaşkanının Cevabının Eleştirisi...................................................... 25

II. Doktrin ve Anayasa Mahkemesinin Cevabı............................................... 27

    A. Cumhurbaşkanı Siyasal Yerindelik Düşüncesiyle Kararnameleri İmzalamayı Reddedemez     28

    B. Cumhurbaşkanı, Hukuka Aykırılık Sebebiyle Kararnameleri İmzalamayı Reddedebilir           29

    Doktrinin ve Anayasa Mahkemesinin Cevabının  Eleştirisi....................... 30

III. Cevabımız: Cumhurbaşkanı, Kararnameleri İmzalamayı Reddetme Yetkisine Sahip Değildir      31

    A. Birinci Neden: Cumhurbaşkanı Sorumsuzdur....................................... 31

    B. İkinci Neden: Cumhurbaşkanı Demokratik Meşruluktan Mahrumdur.. 33   

    C. Üçüncü Neden: Cumhurbaşkanının İmza Yetkisi, Bir Tevsik Etme Yetkisinden İbarettir       34

    D. Cumhurbaşkanının Kararnameleri İmzalamayı Reddetmesinin Bir Hukukî Müeyyidesi Yoktur            37

    E. Cumhurbaşkanına Karşı Yapılacak Bir Şey Yok mudur?....................... 39

1. Tali Kurucu İktidarın Tepkisi........................................................... 41

        2. Yasama Organının Tepkisi: 1............................................................ 42

        3. Yasama Organının Tepkisi: 2 ........................................................... 42

        4. Vatana İhanetle Suçlandırma............................................................. 42

        5.  İstifaya Zorlama............................................................................... 43

            a) Sistematik Güvensizlik Oyu........................................................ 43

            b) Bakanlar Kurulunun Grevi.......................................................... 44

        6. Bütçe Kısma...................................................................................... 44

        7. Halkın Hakemliğine Başvurma.......................................................... 44

            a) Referandum.................................................................................. 44

            b) Erken Seçim ................................................................................ 44

        8. Bakanlar Kurulun İstifası.................................................................. 45

 

 

Üçüncü Bölüm
cumhurbaşkanı yetkİlerİnİ
Tek başına kullanabilir mİ?

I. Genel Olarak Karşı-İmza Kuralı................................................................... 47

    A. Tanımı, Fonksiyonu, Kökeni, Örnekleri............................................... 48

    B. Karşı-İmza Kuralının Kapsamı.............................................................. 50

        1. Kural: Mutlaktır................................................................................ 50

        2. Karşı-İmza Kuralının İstisnaları Olabilir........................................... 51

        3. İstisnalar Nelerdir?............................................................................ 51

        4. Anayasa İstisna Öngörmemiş ise Yorum Yoluyla  İstisna
Getirilebilir mi?................................................................................ 54

II. Türkiye’de Karşı-İmza Kuralı ve Cumhurbaşkanının Tek Başına işlem Yapıp Yapamayacağı Sorunu        56

    A. Anayasal Düzenleme............................................................................. 56

    B. Doktrinin Ürettiği İstisnalar.................................................................. 57

        1. Yasama ve Yargıya İlişkin Yetkiler Karşı-İmza  Kuralına Tâbi Değildir               58

        2. Cumhurbaşkanının Yürütmeyle İlgili İcraî Olmayan Yetkileri
                Karşı-İmza Kuralına Tâbi Değildir................................................... 60

Doktrinin Ürettiği İstisnaların Eleştirisi................................................ 61

    C. Görüşümüz............................................................................................ 62

    D. Cumhurbaşkanının Başbakan veya İlgili Bakanın Karşı-İmzasını

            Almadan Yaptığı İşlemlerin Müeyyidesi Nedir?               65

 

Sonuç.............................................................................................................. 69

Bibliyografya .................................................................................................. 73

İndeks.............................................................................................................. 75

Yazarın Özgeçmişi ve Yayın Listesi................................................................ 78

 

 

Kitabın tam metnini HTML olarak okumak için burasını tıklayınız.

Kitabın tam metnini PDF olarak okumak için burasını tıklayınız.

 

 

 


Copyright

c) Kemal Gözler. 2001-2004. Bu sayfaya izin almadan link verilebilir. Ancak, bu web sayfası, önceden izin almaksızın ne suretle olursa olsun, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, tekrar yayınlanamaz, dağıtılamaz, başka internet sitelerine metin olarak konulamaz. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 3.3.2004 tarih ve 5101sayılı kanunla değişik 71 ve 72’nci maddeleri, bir kitabı herhangi bir yöntemle (fotokopi dahil) çoğaltanları, dağıtanları, satanları, elinde bulunduranları, paraya çevrilmeksizin, 2 (iki) yıldan 4 (dört) yıla kadar hapis cezası veya 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla veya zararın ağırlığı dikkate alınarak bunların her ikisiyle birden cezalandırmaktadır.

Aksi belirtilinceye kadar,  ticari olmayan kişisel kullanım için, bu kitabın internet versiyonundan bir adet yazıcı çıktısı,alınabilir ve keza kitabın bir adet kopyası aynı amaçla kişisel kullanıcı tarafından hard diskte saklanabilir.  

Alıntılar (İktibas) Konusunda Açıklamalar

Bu kitaptan yapılacak alıntılarda (iktibaslarda) 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 35’inci maddesinde öngörülen şu şartlara uyulmalıdır: (1) İktibas, bir eserin “bazı cümle ve fıkralarının” bir başka esere alınmasıyla sınırlı olmalıdır (m.35/1). (2) İktibas, maksadın haklı göstereceği bir nispet dahilinde ve münderecatını aydınlatmak maksadıyla yapılmalıdır (m.35/3). (3) İktibas, belli olacak şekilde yapılmalıdır (m.35/5) [Bilimsel yazma kurallarına göre, aynen iktibasların tırnak içinde verilmesi ve iktibasın üç satırdan uzun olması durumunda iktibas edilen satırların girintili paragraf olarak dizilmesi gerekmektedir]. (4) İktibas ister aynen, ister mealen olsun, eserin ve eser sahibinin adı belirtilerek iktibasın kaynağı gösterilmelidir (m.35/5). (5) İktibas edilen kısmın alındığı yer belirtilmelidir (m.35/5).

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 21.2.2001 tarih ve 4630 sayılı kanunla değişik 71’inci maddesinin 4’üncü fıkrası, 35’inci maddeye aykırı olarak “kaynak göstermeyen veya yanlış yahut kifayetsiz veya aldatıcı kaynak” göstererek iktibas yapan kişileri, 4 (dört) yıldan 6 (altı) yıla kadar hapis ve 50 (elli) milyar liradan 150 (yüzelli) milyar liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırmaktadır.

Ayrıca Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulunun 18 Şubat 1981 tarih ve E.1980/1, K.1981/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına göre kararına göre, “iktibas hususunda kullanılan eser sahibinin ve eserinin adı belirtilse bile eser sahibi, haksız rekabet hükümlerine dayanarak Borçlar Kanununun 49. maddesindeki koşulların gerçekleşmesi halinde manevi tazminat isteyebilir”.

Yukarıdaki şartlara uygun olarak alıntı yapılırken bu kitaba şu şekilde atıf yapılması önerilir:

Kemal Gözler, Cumhurbaşkanı - Hükûmet Çatışması: Cumhurbaşkanı Kararnameleri İmzalamayı Reddebilir mi?, Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, 2000, VIII+80 s. (www.anayasa.gen.tr/catisma.htm; erişim tarihi)

 


Editör: Kemal Gözler

Ana Sayfa: www.anayasa.gen.tr

İlk Konuluş: 2001(uludag.edu.tr altında)

1 Nisan 2004 (anayasa.gen.tr altında)

PDF olarak konuluş:  12 Mart 2009

Son değişiklik: 13 Mart 2009